Sử dụng quỹ bình ổn thế nào cho hiệu quả?

Mỗi người dân phải bỏ ra 300 đồng khi mua một lít xăng Để tạo Quỹ bình ổn Ảnh:Hoàng Long Giả sử không có Quỹ…? Chuyên gia kinh tế Nguyễn Thị Hiền: Quỹ Bình ổn giá rất dễ làm mất đi tính thiên nhiên của thị trường, và việc lạm dụng quỹ có thể sẽ là nút thắt trong ráng đưa giá xăng dầu theo cơ chế thị trường. Quỹ bình ổn hiện đang giữ nhiệm vụ tránh lỗ cho doanh nghiệp, người tiêu dùng không chỉ phải đóng tiền để lo cho mình, mà lo cho cả doanh nghiệp. Quỹ Bình ổn xăng dầu hiện được đặt tại các dắt mối kinh doanh xăng dầu. Việc trích lập dùng quỹ theo chỉ dẫn của Bộ Tài chính. Nhưng do mô hình tổ chức và hoạt động theo kiểu "doanh quả báo sao biết vậy” đã khiến cho Quỹ phát huy rất ít tác dụng. Thời điểm, cơ chế trích và sử dụng được quyết định như thế nào ít người hiểu. Quỹ bình ổn xăng dầu có thực thụ là một dụng cụ điều hành giá hiệu quả hay chỉ là một công cụ trung gian không khác gì chiếc lò xo, nén lâu thì giá bật mạnh? Sơ sài thông tin về Quỹ cho biết "số dư Quỹ đến hết quý I năm 2014 ước khoảng hơn 842 tỷ đồng, số dư Quỹ đến hết quý II ước khoảng 1.594 tỷ đồng. Trong đó số trích quỹ trong quý II khoảng 1137 tỷ đồng và số dùng quỹ trong quý II khoảng hơn 338 tỷ đồng. Trong số 19 doanh nghiệp kinh dinh xăng dầu mối manh, số dư của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam chiếm tỷ trọng lớn nhất, hơn 1023 tỷ đồng. Thống kê từ Bộ Tài chính cũng pha do cong trinh cho bết, với mức bán sỉ giá xăng bây chừ 25.640 đồng/l tổng mức thuế phí chiếm 32,1%. Phía Bộ Tài chính cho rằng, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu có nhiều tác dụng bởi không có Quỹ thì giá xăng đã tăng với mức kinh khủng hơn. Thời gian gần đây Bộ đã thế rất nhiều để đưa ra những bản tin cập nhật về quỹ. Trái lại các chuyên gia phản biện rằng, đó cũng chỉ là những con số "chết”. Liên Bộ Tài chính - Công thương xoành xoạch giữ quan điểm tiến hành thị trường hóa, đưa giá xăng dầu theo thị trường quốc tế nhưng quỹ bình ổn là phương tiện hành chính để can thiệp thị trường. Cho nên đang có mâu thuẫn giữa tư duy và phương thức thực hành của người quản lý. Trở lại với 3 lần điều chỉnh giá gần đây nhất diễn ra trong 3 mốc thời khắc ngày 23-6, ngày 7-7 và ngày 18-7. Theo đó, ngày 18-7, Bộ Tài chính - công thương nghiệp đã yêu cầu các doanh nghiệp không tăng giá xăng, song song được dùng Quỹ bình ổn giá thêm 170 đồng/lít (từ 500 đồng/lít lên 670 đồng/lít). Ngày 7-7 giá tăng 410 đồng/l,và doanh nghiệp được tăng sử dụng quỹ từ 300 đồng lên 500 đồng/lít. Ngày 23-6 doanh nghiệp được quyền điều chỉnh giá xăng tăng 330 đồng/l và sử dụng quỹ bình ổn xăng 300 đồng/l. Theo biểu tính giá, mỗi lít xăng đang phải trích vào 300 đồng/l. Ví thử trường hợp đặt ra, bỏ Quỹ Bình ổn xăng dầu, giữ nguyên các loại thuế phí, và vận dụng cơ chế điều hành giá tự động (chu trình tính giá 10 ngày), theo tính hạnh giá xăng sẽ tăng tuần tự là: 170 đồng, 410 đồng, 330 đồng… Đây là các mức tăng giá hoàn toàn nằm trong sức chịu đựng được của người dân. Vậy có cần thiết bắt mỗi người dân bỏ ra 300 đồng khi mua mỗi lít xăng để tạo Quỹ Bình ổn? Dẫn thêm ví dụ về bất cập trích lập dùng quỹ: Doanh nghiệp A và B mỗi doanh nghiệp nhập 1 tỷ lít xăng, thì số tiền quỹ bình ổn được trích và giữ tại từng doanh nghiệp tương đương 300 tỷ đồng. Do thị phần xăng dầu khác nhau, nên số lượng hàng tiêu thụ khác nhau. Tại thời khắc ngày 18-7 doanh nghiệp A còn tồn kho 1 triệu lít xăng, doanh nghiệp B tồn kho 1, 2 triệu lít xăng. Mức trích lập quỹ do vậy sẽ khác nhau dựa trên căn cứ hàng tồn kho khác nhau. Khi đồng nhất thời điểm cùng cho 19 doanh nghiệp dùng quỹ 670 đồng/l (tính theo văn bản điều hành giá ngày 18-7 của Bộ Tài chính) sẽ không hợp lý tạo ra những điểm mù thiếu chính xác trong kết quả công bố tình hình dùng quỹ của doanh nghiệp về sau. Chưa kể, số hàng tồn của doanh nghiệp rất khó thẩm tra. Nhiều câu hỏi đặt ra, có khả năng doanh nghiệp dùng "kỹ thuật” để biến hóa con số tồn kho, dẫn đến nhiễu loạn con số trích lập sử dụng Quỹ. Giá xăng liên tục tăng khiến người tiêu dùng bức xúc Ảnh:Hoàng Long Từ khó hiểu đến lo ngại Về thực chất, nguồn thu của Quỹ là do người tiêu dùng đã phải mua đắt giá xăng cho thời khắc trích lập quỹ, để rồi được trả lại số tiền đó nhờ mua xăng dầu với giá "rẻ” hơn khi "xả” Quỹ. Cảnh "mượn đầu heo nấu cháo” này khiến người tiêu dùng, dù có thể hưởng lợi ích ít nhiều nhờ không tăng giá xăng dầu khi xả quỹ, xong lại luôn chịu thiệt thòi do phải tạm ứng nguồn vốn hoạt động cho Quỹ, như kiểu "cho vay không lãi”. Cuối cùng, chừng như chỉ có doanh nghiệp kinh dinh xăng dầu luôn được đảm bảo ích lợi cả từ mức trích lợi nhuận định mức, cũng như "không có gì để mất” từ mọi hoạt động thu - chi Quỹ… Cơ chế hoạt động hiện hành của Quỹ mang đậm tính can thiệp hành cương trực tiếp với xu hướng mục tiêu thường ngược với khuynh hướng động thái thị trường thế giới, cụ thể hoặc làm tăng giá bán do yêu cầu tăng trích lập quỹ trong khi giá cả dầu mỏ thế gới giảm, tại đây hoặc làm giảm giá bán do đề nghị xả Quỹ để giữ ổn định giá khi giá thế giới tăng. Chính thuộc tính đặc trưng này của Quỹ đã trực tiếp và gián tiếp làm sai lệch giá cả thị trường mỗi khi Quỹ vận hành, cả lúc trích và xả quỹ, khiến các động thái cung - cầu xăng dầu, cũng như hoạt động dự báo và hạch toán kinh doanh thị trường khác dễ trở thành khó. Theo TS Nguyễn Minh Phong, vì có Quỹ và Quỹ đặt ở doanh nghiệp nên có sự lạm dụng từ 2 phía. Lạm dụng từ kẽ hở khó lấp đầy của quy trình hành chính theo "cơ chế xin - cho” cả về mức, cũng như về thời điểm trích lập và ăn tiêu Quỹ trong quan hệ giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp khi giá cả biến động dù tăng hay giảm. Lạm dụng từ những "mẹo mực” kế toán, sự tính, khai báo, đo lường và thủ thuật gian lận khác về mức độ, thời điểm và số lượng xăng dầu nhập khẩu, tiêu thụ và tồn kho thực với số liệu báo cáo khi trích lập và xả Quỹ. Hơn nữa, việc để Quỹ lại tài khoản (dù riêng) của doanh nghiệp, cũng khiến không phải chỉ có một nguồn Quỹ tập trung, mà có tới nhiều Quỹ khác nhau ứng với số các doanh nghiệp mối manh du nhập xăng dầu được ủy thác quyền quản lý. Tình trạng phân tán Quỹ này làm phát sinh các hoài quản lý của cả doanh nghiệp, cũng như của cơ quan chức năng nhà nước. Từ thực tế trên, nhiều ý kiến cho rằng, với cơ chế điều hành giá tính theo chu kỳ giá 10 ngày như hiện giờ hoàn toàn không cần sử dụng Quỹ Bình ổn. HỒ HƯƠNG